Bilim insanlarından kireçlenme için umut veren keşif: Yaşlanan eklemler yeniden onarılabilir
Stanford Üniversitesi’nden bir araştırma ekibi, yaşlanmanın eklemlerdeki kıkırdak kaybı ve osteoartritin gelişiminde oynadığı rolü açıklamaya yönelik önemli bir adım attı. Çalışmada, yaşa bağlı kıkırdak incelmesinden sorumlu olduğu bilinen 15‑PGDH adlı enzimin engellenmesiyle yaşlı farelerde aşınmış kıkırdak dokusunun yeniden kalınlaştığı gözlemlendi. Enzimin yaş ilerledikçe vücutta artması ve iltihabı azaltan moleküllerin işlevini olumsuz etkilediği, bu nedenle eklemlerin onarım sürecini zorlaştırdığı belirlenmiş.
Araştırmacılar, genç farelerde ön çapraz bağ (ACL) yaralanması benzeri bir hasar oluşturarak 15‑PGDH’yi engelledi. Normalde böyle bir yaralanmanın ardından ortaya çıkan osteoartritin gelişmediği tespit edildi. İyileşmede kök hücrelerin belirgin bir rol oynamadığı, aksine mevcut yetişkin hücrelerin gen faaliyetlerindeki değişikliklerin hedeflenmesiyle kıkırdak dokusunun daha sağlıklı hale geldiği sonucuna varıldı. Bu bulgu, eklem dokusunun yenilenmesinde hücre içi mekanizmaları hedeflemenin yeni bir yaklaşım olabileceğini gösteriyor.
Aynı yöntemi, diz protezi ameliyatı geçiren kişilerden elde edilen insan kıkırdak dokularında test ettiklerinde, tedavi uygulanan doku daha sert ve iltihaplanma seviyesi daha düşük kalmış. Stanford biyolog Helen Blau, bu yaklaşımın yetişkin dokuların yenilenmesinde yeni bir yöntem sunduğunu ve yaşlanma veya yaralanmaya bağlı artritin tedavisinde önemli bir potansiyel taşıdığını belirtti. Çalışma, henüz hayvan modelleri ve insan örnekleri üzerinde yürütülmekte; bir sonraki aşamada klinik denemeler planlanıyor.
15‑PGDH’yi hedefleyen benzer bir ilaç, kas güçsüzlüğüne yönelik bir insan çalışmasında güvenli olarak test edilmiş ve ciddi güvenlik sorunu ortaya çıkmamış. Araştırmacılar, bu bulgunun eklem tedavisine yönelik klinik çalışmaların önünü açabileceğini öne sürüyor. Ayrıca ABD Sağlık İleri Araştırma Projeleri Ajansı (ARPA‑H), kıkırdak ve kemik dokusunu yeniden oluşturmayı hedefleyen projelere 100 milyon dolardan fazla kaynak ayırmış. Bu projeler arasında hasarlı eklemleri onarmaya yönlendiren ilaç sistemleri ve kök hücrelerle oluşturulan 3D baskılı eklem iskeleleri yer alıyor. Stanford araştırmasının sonuçları Science dergisinde yayımlandı.
