Mart ayında Çin’in Einstein Probe uzay teleskobu, anlık bir X‑ışını parlaması tespit etti, gökbilimciler bu sinyali bir dev yıldızın ölüme giden yolculuğu olarak yorumladı. Sokağa çıktıda gözlemler başladı, havada bir hışırtı gibi. Bu an, astronomik ölçeğin bir parçasıymış gibi hissedildi, öyle bir şey daha önce görülmemişti.
Şok kırılması adı verilen olay, yıldızın çekirdeğinde patlamanın tetiklediği güçlü bir dalganın dev yüzeyi yarıp geçmesiyle oluştu. Bu şok dalgası, gökbilimciler arasında “radar gibi” işlediği söyleniyor. Bir kez daha anlatınca, “dagıtı” gibi bir sesle fısıldandı, sanki yıldızın kendisi de konuşuyormuş.
Pittsburgh’lı Brendan O’Connor, “Bu süreci eşzamanlı yakalamanın tesadüf gerektirdiğini” belirtti. Marylands’lı Jillian Rastinejad ise “şok dalgası yıldızın dış katmanlarını ve etrafındaki maddeleri yarıp geçerken, X ışınlarında tespit ettiğimiz sinyal üzerinde bir iz bırakır” dedi. Gözlemler üç ay sürdu, astroloji gibi uzun bir yolculuktu.
Yıldız, Dünya’dan 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galakside yer alıyor, Güneş’in 30 katı kütleye sahipti. Öyle bir dev, Betelgeuse’yi bile geride bırakmıştı. Wolf‑Rayet adı verilen, dış katmanları savurmuş nadir bir dev türüydü. Bu patlama geniş çizgili Tip Ic süpernova olarak sınıflandırıldı. Madenin ışık hızının %10’undan daha hızlı savrulduğu kaydedildi.
Gama ışını patlaması yoktu, bu da şaşırtıcı. O’Connor, “Neden bazı dev yıldızlar gama ışını patlaması yapıyor, bazıları yapmıyor?” diye sordu. Püskürmenin çevreleyen maddeyle çarpışması sonucu gama ışınları ürettiği düşünülüyor. Ancak bu olayda, “engellenmiş püskürme” gibi bir durum olduğu öne sürüldü, bilim insanları bu konuda araştırmaya devam ediyor.
Rastinejad, “Bu bulgu en büyük yıldızların ölümlerinin önce düşündüğümüzden farklı yollarla gerçekleştiğini gösteriyor” dedi. Gelişmeler, astrofizikçiler için gerçek bir laboratuvar sunuyor; yüksek yoğunluk ve sıcaklıkta fizik yasalarını test etme şansı veriyor. Yıldızın ölümlerinde kara delik kalıyor, ışık bile kaçamıyor.
Gözlem sürecinde Chandra X‑ışını Gözlemevi ve birçok yer tabanlı teleskop devreye girdi. Gözlemler, yıldızın patlamadan önceki durumu, şok dalgasının etkisini ve X‑ışına dönüşümünü detaylıca gösterdi. Bilim insanları, bu tür olayları izlemek için çok sayıda ekipman kullandı, her adımda yeni bir şey öğrenildi.
Bakalım başka bir yıldız da aynı şekilde izlenip izlenemeyecek, gökbilimciler ne zaman benzer bir şok kırılması gözlemleyebilecek?
Kaynak: Orijinal Haber
